LỊCH SỬ ĐÌNH CHỢ XÂM
Đình Chợ Xâm thuộc xã Nghi Hoa, huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An, được xây dựng từ năm 1841, là nơi sinh hoạt văn hoá cộng đồng và thờ Thần Nông.
Tín ngưỡng thờ Thần Nông gắn liền với cư dân nông nghiệp. Tương truyền, Thần là một trong 5 vị đế thời thượng cổ, là vị thần ban cho mưa thuận, gió hoà, mùa màng tươi tốt. Thần cũng là người đầu tiên thực hiện nghi lễ Thượng điền và Hạ điền. Vì thế, việc thờ cúng Thần Nông trở thành một nét văn hóa đặc sắc của các cư dân văn minh lúa nước.
Nguyên xưa, đình gồm 2 tòa, được trùng tu, tôn tạo nhiều lần. Bái đình gồm 5 gian, 2 hồi, đã sụp đổ vào những năm cuối thập niên 50 của thế kỉ XX, hiện nay chỉ còn Hậu đình.
Đình Chợ Xâm là nơi ghi dấu nhiều sự kiện lịch sử trọng đại của địa phương, của dân tộc trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc. Đình gắn liền với phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh (1930 - 1931): là nơi thành lập Nông hội đỏ, nơi liên lạc, hội họp, in ấn tài liệu của Chi bộ Đảng tổng Kim Nguyên; nơi mít tinh truy điệu những người hy sinh vào ngày 12/9/1930; nơi tập trung Nhân dân để thực hiện các cuộc biểu tình, trừng trị những tên cường hào, ác bá, chống phá cách mạng, đòi một số quyền lợi cho dân như giảm sưu thuế, chia lại công điền... Đình còn bị Thực dân Pháp chiếm dụng để lập đồn, đưa lính lê dương về đàn áp, tra tấn tàn bạo những người hoạt động cách mạng. Tại cây đa đình Chợ Xâm, 19 chiến sỹ cách mạng đã ngã xuống dưới họng súng oan nghiệt của kẻ thù.

Trong giai đoạn 1936 - 1945, đình được lựa chọn là nơi tổ chức Hội nghị các Chi bộ Đảng của huyện Nghi Lộc (13/9/1936), nơi thành lập và hội họp thường xuyên của Chi bộ làng Kim Khê Trung, nơi sinh hoạt văn hóa, văn nghệ của làng, xã. Tại đình diễn ra nhiều kỳ lễ như lễ Khai hạ (mùng 7/01 âm lịch), lễ Trung nguyên (15/7 âm lịch), lễ Hạ nguyên (15/12 âm lịch)…, với nhiều nghi thức truyền thống ý nghĩa và trò chơi dân gian sôi nổi. Hiện nay, các kỳ lễ này đang từng bước được khôi phục.
Đình Chợ Xâm được Bộ Văn hoá - Thông tin xếp hạng là di tích Lịch sử cấp quốc gia tại Quyết định số 95- 1998- QĐ/BVHTT ngày 24/01/1998.
Để đảm bảo cho tất cả người dân mỗi dịp đến thăm và dâng hương có thể tìm hiểu về lịch sử, hình ảnh Di tích Đình Chợ Xâm từ xưa đến nay, Hiện nay Di tích lịch sử cấp Quốc gia Đình Chợ Xâm - xã Nghi Hoa đã được Đoàn xã Nghi Hoa xây dựng mã QR về tất cả nội dung lịch sử, hình ảnh di tích Đình Chợ Xâm.
Rất mong bà con xa gần có dịp qua xã Nghi Hoa hãy ghé thăm và thắp hương cho các anh hùng liệt sỹ và tìm hiểu thêm về Di tích lịch sử Đình Chợ Xâm nhé.